De organisatie als organisme

In 1989 startte ik met mijn studie sociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar ik in het eerste  jaar het boek Images of Organization van organisatietheoreticus Gareth Morgan (1986) bestudeerde...

... voor het vak Organisatiesociologie. Het maakte grote indruk op me, omdat zijn metafoor ‘organisaties functioneren als organismen’ zo herkenbaar was. Deze analogie bleef al die jaren ‘hangen’ en maakte dat ik organisaties ging zien als organismen die fysiek, emotioneel en spiritueel gezond óf ongezond kunnen functioneren. Je herkent een gezond systeem aan haar gemeenschappelijke doelen en een ongezond systeem aan de aanwezigheid van tegenstrijdige doelen.

Deze metafoor maakt tevens dat doelstellingen, structuren en efficiency ondergeschikte kwalificaties vormen voor de analogie van leven en overleven en andere biologische, emotionele en spirituele uitdagingen waar organisaties en organismen voor staan. Organismen kunnen evenwel wel een missie hebben, evenals een ordening en al of geen flow. Doel, structuur en efficiency worden hier in een organisch jasje gestoken.

Naast Morgan, trok ook de salutogenese-theorie van medisch socioloog Aaron Antonovsky (1923-1994) mijn aandacht. Hij deed in Israël onderzoek onder Joodse slachtoffers van WOII en ontdekte dat mensen met dezelfde mate van oorlogstrauma, verschillend reageerden. De één veerkrachtiger dan de ander. Hij noemde zijn bevindingen over de veerkracht van deze getraumatiseerde mensen salutogenese. Het gaat daarbij om de verhouding tussen gezondheid, stress en coping strategieën.

Antonovsky verwierp in zijn theorie het traditionele medische model, dat volgens hem een tweedeling tussen ziekte en gezondheid maakt. Hij zag het verschil tussen ziekte en gezondheid als een graduele overgang, waarbij bewustzijn & begrip, beheersbaarheid & handelingsbekwaamheid, naast zingeving & betekenisgeving voorspellende factoren zijn voor welbevinden. Salutogenese is afgeleid van het Latijnse ‘salus’ dat gezondheid en welbevinden betekent en van het Griekse ‘genesis’ dat voor oorsprong en ontstaan staat.

Als derde inspiratiebron sta ik graag stil bij een pionier op het gebied van holistisch kijken naar sociale systemen, systeemdeskundige Barry Oshry (2018). Hij schreef: “Organisaties zijn gehele organische systemen en het zijn systemen binnen systemen. Transformatie houdt in dat het gehele systeem wordt getransformeerd. Het betekent voor procesbegeleiders dat je alle leden van de organisatie helpt inzien dat het (sub)systeem waarin ze werken onderdeel uit maakt van een grotere geheel binnen een nog grotere context (…).

Robuuste systemen zijn voortdurend aan het balanceren in de mate van waarin ze apart & samen, gedifferentieerd & gemeenschappelijk, onafhankelijk en onderling afhankelijk functioneren. Daarbij vertrouwen ze op het zich ontvouwende proces, waarbij het doel is dat ze gaan staan voor wat ze waard zijn. Morgan beschrijft aanvullend dat de gezondheid van een organisatie niet alleen afhangt van haar aanpassingsvermogen aan haar omgeving, maar evenzeer (of meer) van haar vermogen om hulp te vragen.

Het leven en het voortbestaan van organisaties is volgens Morgan en Oshry een voortdurend ontwikkelproces, dat haar intentie (missie, hogere doel) en subdoelstellingen als middel inzet om het leven te leven en haar voortbestaan te bekrachtigen. Van belang voor gezond functionerende organisaties is dat leiders gemaakte keuzes keer op keer blijven toetsen aan congruentie en effectiviteit, om te voorkomen dat organisaties in de overlevingsstand terecht komen. 

Ook toen ik ‘Start with why’ van Simon Sinek (2009) las, viel ik in een warm bad van herkenning. Zijn boek bevat oer-kennis van hoe systemen functioneren. De eerste zin in zijn boek is dan ook “This book is about a naturally occurring pattern, a way of thinking and communicating that gives some leaders the ability to inspire those around him”. Kortom: Hij schrijft over natuurlijk voorkomende patronen in elke levend systeem. In mijn systemische begeleiding van bestaande maar verzwakte organisaties help ik ze focussen door te reStarten with why, de her-innering met de oorspronkelijke essentie en intentie. Terug naar de bedoeling, waarover ook Wouter Hart (2012) een helder boek schreef.

Ook inspireerde organisatiedeskundige Frederic Laloux mij. Hij schreef het boek Reinventing Organizations (2015) waarin de verschuiving van paradigma’s van vroegere naar huidige organisatiemodellen aan de orde komt. Organiseerden we ons vroeger als een roedel wolven, daarna als een leger, een machine, een familie dan inmiddels steeds meer tot één levend organisme. Hij beschrijft verder hoe we aan het begin staan van een nieuw tijdperk.

Jan Bommerez (2016) beaamde dat: “De negentiende eeuw was de eeuw van de verdeling van arbeid in simpele subtaken die weinig bewustzijn vergden van de uitvoerders. Onze huidige complexe maatschappij vereist bewuste individuen op elke plek in de organisatie. De eenentwintigste eeuw is de eeuw van de levende systemen waarin proactieve, emotioneel rijpe relaties de hoofdrol spelen”. Anno 2021 kunnen we hen beide gelijk geven, zo wordt zichtbaar in dit boek.

In dit nieuwe tijdperk zullen we, na het doorbreken van vastgeroeste patronen en verouderde systemen, met een diepere voldoening, met meer authenticiteit en met een gezamenlijk en breed gedragen doel gaan werken. Dit organisatiemodel noemt Laloux Cyaan en wordt gekenmerkt door drie doorbraakelementen, namelijk zelforganisatie, heelheid en een evolutionair doel. Binnen cyane organisaties ontstaat er ruimte voor spontane hiërarchieën waarbij erkenning, invloed en vaardigheid de uitgangspunten voor leiderschapsfunctie zijn.

© Eenhelderezaak

Een Heldere Zaak verbindt door het onderbewuste en het bewuste te verhelderen. 

Disclaimer
Privacy statement
Algemene voorwaarden

Aanmelden nieuwsbrief
Contact

Westerdorpsstraat 58
3871 AZ  Hoevelaken

Telefoon: 06 – 51 58 42 45
contact@eenhelderezaak.nl
www.eenhelderezaak.nl

Webdesign/webdevelopment: Birdhouse online